ترمز احیاکننده خودرو، از فناوریهای نوین در خودروهای برقی و هیبریدی است. این سیستم انرژی جنبشی هدررفته در زمان ترمزگیری را به انرژی الکتریکی تبدیل کرده و از طریق آن باتریها را شارژ میکند. ترمزهای احیاکننده تاثیر زیادی بر افزایش بهرهوری انرژی دارند و به افزایش عمر باتریها کمک شایانی میکنند. در ادامه در خصوص ترمز احیاکننده خودرو بیشتر صحبت کرده و نحوه عملکرد و مزایای آن را بررسی خواهیم کرد.
ترمز احیاکننده خودرو چیست؟
همانطور که در ابتدای متن اشاره کردیم، ترمز احیاکننده خودرو یکی از فناوریهای جدید در خودروهای برقی و هیبریدی است. مکانیسم این سیستم به گونهای است که انرژی جنبشی هدر رفته در زمان ترمزگیری را به برق تبدیل میکند و باعث شارژ باتریها نیز میشود. خودروسازان سیستم ترمز احیاکننده را به منظور کاهش مصرف سوخت و انرژی در خودرو برقی ابداع کردند. این سیستم هزینههای بسیار کمتری را به تولیدکننده و مصرف کننده وارد میکند. سیستم ترمز احیاکننده (Regenerative Braking) تحت عنوان بازیابی انرژی ترمز نیز شناخته میشود.
سیستم ترمز احیاکننده در کنار سیستم ترمز معمولی
برخی افراد تصور دارند که سیستم ترمز احیاکننده، جایگزین سیستم ترمز معمولی میشود. در صورتی که با وجود این سیستم، همچنان بخش ترمز خودرو به همان شکل معمول کار کرده و وظیفه توقف خودرو با همان است. در واقع سیستم ترمز احیاکننده به عنوان یک سیستم کمکی در خودروها به کار میرود و هدف اصلی آن شارژ باتریها میباشد؛ نه توقف خودرو. در خودروهای مجهز به ترمز احیاکننده، امکان فعال و غیرفعال کردن آن وجود دارد. در این خودروها بر اساس فشاری که به پدال ترمز وارد میشود، توقف ممکن است با کمک سیستم احیاکننده و یا ترکیبی از آن با سیستم ترمز معمول باشد.

نحوه عملکرد ترمز احیاکننده یا بازیابی انرژی ترمز
با فشردن پدال ترمز و یا رها کردن پدال گاز، عملکرد موتور الکتریکی معکوس میشود و همچون یک ژنراتور عمل میکند. زمانی که سرعت چرخها کاهش پیدا کند، انرژی جنبشی خودرو به وسیله موتور مهار شده و به انرژی الکتریکی تبدیل میشود. این انرژی جهت ذخیرهسازی به بسته باتری خودرو منتقل میگردد و مجددا برای به حرکت درآوردن خودرو استفاده میشود. برای همین در افزایش بازدهی کلی و صرفهجویی در مصرف برق تاثیر قابل توجهی دارد.
خودروهای مجهز به ترمز احیاکننده
ترمزهای احیاکننده تنها در خودروهای الکتریکی وجود ندارند و در انواع دیگر لوازم نقلیه نیز به چشم میخورند. در اینجا به چند نمونه از لوازم نقلیه اشاره میکنیم:
- خودروهای هیبریدی: در این خودروها از ترمز احیاکننده برای جذب و ذخیره انرژی در زمان کاهش سرعت استفاده میشود.
- خودروهای الکتریکی هیبریدی پلاگین: این خودروها ترکیبی از خودروهای الکتریکی و هیبریدی هستند و دارای یک موتور الکتریکی و یک بسته باتری میباشند. ترمز احیاکننده در این خودروها همچون سایر موارد نقش موثری در بازیافت انرژی و جلوگیری از هدررفت آن دارد.
- دوچرخه، اسکوتر و موتورسیکلت برقی: برخی از این لوازم هم مجهز به ترمز احیاکننده هستند. در این لوازم انرژی بازیافتی مجددا استفاده میشود.

مزایای ترمز احیاکننده در خودروهای برقی و سایر لوازم نقلیه
ترمز احیاکننده از چند مزیت برخوردار است:
- کاهش گرمای تولیدی از ترمزها: اصطکاک بین لنت و دیسک یا کاسه ترمز، موجب ایجاد گرمای زیادی در ترمزهای معمولی میشود. وجود سیستم بازیافت انرژی ترمز باعث کاهش استفاده از ترمز خودرو و گرمای تولیدی از آنها میگردد. این موضوع در افزایش عمر سیستم نیز تاثیر دارد.
- افزایش عمر باتری: این سیستم با استفاده از انرژی بازیافتی، فشار روی بسته باتری را کاهش میدهد. در نتیجه این اتفاق، طول عمر سیستم ترمز مکانیکی بیشتر شده و تعداد دفعات شارژ و دشارژ باتری نیز کاهش مییابد. برای همین احتمال تخریب باتری کمتر میشود.
- افزایش بهرهوری انرژی: سیستم بازیابی انرژی ترمز با تبدیل انرژی جنبشی به الکتریکی و ذخیره آن در باتری، سبب بهبود بازده کلی انرژی خودرو میشود. این مسئله در صرفهجویی در مصرف سوخت خودرو تاثیر قابل توجهی دارد.
- پخش کمتر گردوغبار ناشی از ترمز: ذرات ریز گردوغباری که از فرآیند ترمزگیری تولید میشوند، از مهمترین آلایندههای خودرو به شمار میروند. این آلایندهها که بسیار خطرناک هستند، با کاهش ترمزگیری کمتر تولید میشوند.
- بهبود تجربه رانندگی: مزیت دیگر سیستم ترمز احیاکننده، بهبود تجربه رانندگی است. این سیستم کاهش سرعت را نرمتر و کنترل شدهتر انجام میدهد. با فشردن پدال ترمز یا برداشتن پا از روی پدال گاز، ترمزهای احیاکننده وارد عمل شده و سرعت خودرو به آرامی کاهش مییابد. در این شرایط تجربه رانندگی برای راننده لذتبخشتر میشود. از طرفی در برخی از خودروهای مدرن، رانندگی با یک پدال فراهم است. در این خودروها ترمز احیاکننده قوی این امکان را میدهد تنها با برداشتن پا از روی پدال گاز، خودرو متوقف شود.
- میزان پیمایش بیشتر: افزایش بیشتر برد و میزان پیمایش بیشتر، از دیگر مزایای ترمز احیاکننده است. با بازیابی انرژی و استفاده مجدد از آن، نیاز به شارژ ذخیرهشده باتری کمتر میشود. به عبارتی میزان انرژی مصرفی برای شتابدهی خودرو، مجدد قابل استفاده شده و با آن میتوان مسافت بیشتری را طی کرد.

جمع بندی
در این مطلب با یکی از فناوریهای نوین در خودروهای برقی و هیبریدی یعنی ترمز احیاکننده خودرو آشنا شدیم. این سیستم از بیشترین میزان بهرهوری در ترافیکهای شهری (توقف و حرکتهای مکرر) برخوردار است و در سرعتهای ثابت کارایی کمتری دارد. در خودروهای مجهز به ترمز احیاکننده، بهرهوری انرژی بیشتر بوده و باتری عمر بیشتری پیدا میکند. این خودروها نسبت به خودروهای سوخت فسیلی به صرفهتر عمل میکنند و تجربه رانندگی را بهبود میبخشند. برای آشنایی بیشتر با سیستمها و فناوریهای نوین خودروهای امروزی میتوانید دورههای آموزشی مرتبط با آموزش برق خودرو در سایت تخصصی گلپانیا را تهیه نمایید.
سوالات متداول
این فناوری کلیدی که بیشتر در خودروهای برقی و هیبریدی به چشم میخورد، انرژی جنبشی هدر رفته در زمان ترمزگیری را به انرژی الکتریکی تبدیل کرده و باتریها را شارژ میکند.
این سیستم علاوه بر کاهش سرعت خودرو، حدود 20 درصد به برد خودرو میافزاید و استهلاک لنتهای ترمز را کاهش میدهد.
افزایش برد و پیمایش، کاهش استهلاک، افزایش عمر باتری، افزایش بهرهوری انرژی و بهبود تجربه رانندگی از مهمترین مزایای ترمز احیاکننده خودرو است.
به خاطر الکترونیکی بودن این بخش و حالت خاص پدال ترمز در زیر پا، راننده درک دقیقی از وضعیت ترمز ندارد. همچنین این سیستم در سرعتهای پایین کارایی چندانی ندارد.