سیستم مالتی پلکس خودرو در دهه هشتاد میلادی توسط شرکت آلمانی بوش ابداع شد. هدف از ابداع این سیستم، کاهش حجم سیمهای به کار رفته در خودرو بوده است. سیستم مالتی پلکس در کاهش سیمکشی خودرو و میزان پیچیدگی آن تاثیر زیادی دارد و عیبیابی و تعمیر آن را راحتتر میکند. در ادامه مطلب با مزایای مالتی پلکس بیشتر آشنا شده و به انواع شبکههای مالتی پلکس اشاره خواهیم داشت.
مالتی پلکس یکی از سیستمها یا فناوریهای نسبتا جدید است که در بسیاری از خودروهای خارجی و برخی از خودروهای داخلی دیده میشود. تا چند دهه اخیر به دلیل محدود بودن آپشنهای خودرو، تنها تعدادی سیم جهت برقرسانی به اجزای مختلف مورد نیاز بوده است. اما با گذشت زمان و اضافه شدن آپشنهای جدید به تعداد سیمهای خودرو افزوده شد. همین امر علاوه بر افزایش وزن خودرو، سبب افزایش هزینه تولید خودرو و دشوار شدن فرآیند عیبیابی توسط تعمیرکاران و حتی رانندگان شد. برای همین بسیاری از تولیدکنندگان خودرو به دنبال راهحلی برای این موضوع رفتند و موفق به ابداع سیستم مالتی پلکس شدند.
مالتی پلکس یک سیستم چند جزئی است و در خودرو نقش شبکه را ایفا میکند. به این معنا که تمام اجزای خودرو به صورت جداگانه کار میکنند؛ اما تمام آنها از طریق این شبکه به هم متصل میشوند. تمام قطعات هم یک هدف مشترک را دنبال میکنند که همان به حرکت در آمدن خودرو و فعال شدن آپشنها و امکانات خودرو است. در سیستم مالتی پلکس بر خلاف روش سنتی سیمکشی خودرو که هر قطعه الکترونیکی به یک رشته سیم مستقل نیاز دارد، تمام اجزا از طریق دو رشته سیم های شبکه با هم به ارتباط میپردازند.
نحوه عملکرد مالتی پلکس به این صورت است که تمام دستورات راننده به صورت کد به واحد مرکزی الکترونیکی یعنی BSI ارسال میشود. قطعه BSI در این سیستم یکی از اجزای کلیدی بوده که وظیفه مدیریت و کنترل بخشهای مختلف خودرو را بر عهده دارد. این قطعه با دریافت دستورات آنها را پردازش کرده و به عملگر مربوطه صادر میکند. قطعه BSI میان تمام واحدهای الکترونیکی یا ECUهای موجود در خودرو همچون موتور، ترمز ضد قفل، گیربکس اتوماتیک و تهویه مطبوع ارتباط برقرار کرده و آنها را مدیریت میکند. برای همین دیگر نیازی نیست تا از هر قطعه الکترونیکی یک سیم به سمت ECU کشیده شود. بلکه اطلاعات به صورت کد و سیگنال از طریق سیم های شبکه انتقال داده میشوند.
BSI یا یونیت مرکزی جزو کامپیوترهای ضروری در سیستم های مالتی پلکس است . از آنجا که اولین بار با ورود 206 فرانسوی به داخل کشور سیستم مالتی پلکس شناخته شد معمولا یونیت مرکزی را با نام BSI میشناسند . این یونیت در 206 های فرانسوی وجود دارد و زیر پای راننده نصب شده که هسته مرکزی سیستم مالتی پلکس به حساب می آید . امروزه سیستم های برق مالتی پلکس ایرانیزه روی محصولات ایرانی پیاده میشود که یونیت مرکزی آنها را با نام BCM یعنی Body Control Module میشناسند.
BSI عملکرد مرکزی جهت برقراری ارتباط و هماهنگی بین اجزای مختلف خودرو را بر عهده دارد. برای مثال زمانی که راننده دکمه قفل شدن درب را فشار میدهد، این قطعه فرمان را به سیستم قفل ارسال میکند تا دربها قفل شوند. با استفاده از BSI کنترل و مدیریت اجزای مختلف خودرو بهبود پیدا کرده و راحتی بیشتری برای رانندگان فراهم میشود. علاوه بر این BSI به طور خودکار هشدارهای لازم را نمایش داده و در صورت وجود هرگونه نقص یا خطا، اطلاعات تشخیصی را به تکنسینها ارائه میدهد.
سیستم مالتی پلکس با مزایای زیادی همراه است که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کاهش سیمکشی و عیبیابی راحت: با توجه به اینکه سیستم مالتی پلکس میزان سیمکشی خودرو را به حد قابل توجهی کاهش میدهد، عیبیابی خودرو راحتتر شده و در زمان و همچنین هزینهها صرفهجویی زیادی میشود.
کاهش وزن خودرو و هزینه تولید: با کاهش میزان سیمکشی خودرو، از وزن خودرو کاسته میشود. علاوه بر این سیستم مالتی پلکس با سادهسازی فرآیند طراحی و نصب سبب کاهش هزینههای تولید خودرو میگردد.
بهبود راحتی و کنترل: در خودروهای مجهز به سیستم مالتی پلکس، راننده راحتی بیشتری را تجربه میکند. چرا که میتواند به طور همزمان چندین عملکرد را انجام داده و کنترل کند.
بهبود ایمنی: با استفاده از این سیستم امکان کنترل همزمان اجزای مختلف فراهم است. برای همین راننده میتواند در موقعیتهای مختلف با آسودگی خاطر رانندگی کرده و ایمنی خودرو را افزایش دهد.
بهبود کارایی سوخت: با کنترل همزمان سیستمهای مربوط به سوخت، سیستم مالتی پلکس میتواند فرآیند سوخترسانی را بهینه کرده و میزان مصرف سوخت را کاهش دهد. همین مزیت سبب کاهش آلودگی هوا میگردد.
حال که با سیستم مالتی پلکس و مزایای آن آشنا شدیم، بهتر است به سراغ بررسی انواع شبکههای مالتی پلکس برویم.
شبکه ستاره (Star): در این شبکه تمام واحدهای کنترل به یک ECU یا واحد پردازش مرکزی متصل هستند.
شبکه Bus: در شبکه باس تمام ECUها پس از اتصال به دو لاین عبوری دادهها به هم مرتبط شده و در نقاط مختلف سیستم قرار میگیرند.
شبکه درختی (Tree): در شبکه درختی EUCها به شکل سلسله مراتبی در بخشهای مختلف سیستم قرار میگیرند. این شبکه متشکل از شبکه ستارهای و باس است.
شبکه حلقوی (Ring): در شبکه رینگ ECUها به صورت حلقهای با هم ارتباط برقرار میکنند.
شبکه Lattice: در شبکه Lattice مالتی پلکس، هر ECU در یک نقطه از سیستم قرار میگیرد و به طور تصادفی با هم ارتباط برقرار میکنند.
این شبکه از دو لایه جهت برقراری ارتباط استفاده میکند. شبکه CAN یا Controller Area Network، به گونهای طراحی شده است تا بتواند تعداد زیادی پیام را با سرعت بالا بین یونیت های مختلف خودرو انتقال دهد . شبکه CAN جزو متعدد ترین سیستم های شبکه است که روی انواع خودروهای ایرانی ، چینی ، کره ای و … نصب شده است .
شبکه VAN یا Vehicle Area Network، شامل دو نوع VAN Body و VAN Comfort است. در شبکه Body Bus اجزای خودرو به صورت MASTER/SLAVE طبقهبندی میشوند. اما در شبکه Bus Comfort اساس کار بر مبنای Multi Master است.
شبکه VAN بیشتر در محصولات فرانسوی دیده میشود و در خودروهایی که داخل کشور ما وجود دارند فقط در 206 فرانسوی از چنین شبکه ای استفاده شده است و برخی یونیت ها تحت شبکه VAN انتقال اطلاعات انجام میدهند.
شبکه LIN یا Local Interconnect Network یک پروتکل سریالی با سرعت پایین است که در بخشهای الکترونیکی مختلفی در خودرو همچون آینه، فرمان، درب، قفل خودرو، حسگر باران، برف پاککن هوشمند و غیره کاربر دارد.
| شبکه | نام کامل | ویژگیها و کاربردها |
|---|---|---|
| CAN | Controller Area Network | شبکه پرکاربرد و پرسرعت برای انتقال تعداد زیادی پیام بین یونیتهای مختلف خودرو؛ روی انواع خودروهای ایرانی، چینی، کرهای و … نصب شده است. |
| VAN | Vehicle Area Network | شامل VAN Body و VAN Comfort؛ در Body Bus اجزا به صورت MASTER/SLAVE و در Comfort Bus به صورت Multi Master کار میکنند؛ بیشتر در محصولات فرانسوی استفاده شده و در ایران عمدتاً در پژو 206 دیده میشود. |
| LIN | Local Interconnect Network | پروتکل سریالی با سرعت پایین برای بخشهای الکترونیکی مانند آینه، فرمان، درب، قفل خودرو، حسگر باران، برف پاککن هوشمند و غیره. |
سیستم مالتی پلکس برای اولین بار با خودروی 206 به بازار ایران راه پیدا کرد. در حال حاضر برخی از خودروسازان داخلی از این سیستم در خودروهای خود استفاده میکنند. در این خصوص میتوان به خودروهای سمند، سورن، رانا، دنا، پارس، 405 و 207 اشاره کرد. سیستم مالتی پلکس در خودروهای ایرانی به سه نسل زیر تقسیم میشود:
اکوماکس (ECUMUX): این سیستم شامل 4 نود BCM ،FCM ،ICN و MFD است.
ماکس (MUX): این سیستم شامل 5 نودDDN ،PDN ،CCN ،ICN و FN است. خودروهایی همچون سمند، سورن، رانا و پژو 206 از این سیستم برخوردار هستند.
اساماس ماکس (SMSMUX): این سیستم شامل 5 نود CCN ، FN ، ICN ، RN و DCN است. این شبکه مالتی پلکس بیشتر در خودروهای دنا، سمند و سورن دیده میشود.
تک نود (SP.CR): امروزه سیستم های مالتی پلکس تک نود هم توسط دو شرکت سازه پویش و کروز روی تعداد زیادی از محصولات ایرانی پیاده میشود که تعداد یونیت های به کار رفته در این سیستم نسبت به نسل های قبلی کمتر است و آنها را با نام تک نود میشناسند .
در این مطلب در خصوص سیستم مالتی پلکس خودرو صحبت کردیم و با مزایا و انواع شبکههای آن آشنا شدیم. همانطور که اشاره کردیم سیستم مالتی پلکس در خودرو با مزایایی همچون کاهش حجم سیمکشی، کاهش وزن خودرو، کاهش هزینه تولید، بهبود ایمنی، بهبود راحتی و کنترل و بهبود کارایی سوخت همراه است. برای تشخیص سیستم مالتی پلکس در خودرو هم میتوان از روشهای مختلفی استفاده کرد که در متن به آنها اشاره شد. در صورت نیاز به کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید با مجموعه گلپانیا تماس حاصل فرمایید.
معمولاً در کمتر از چند دقیقه پاسخ میدهیم.
سلام! چطور میتونم کمکتون کنم؟
یک کارشناس را انتخاب کنید
